Erfgoedland

Verslag Studiedag

Door Liesbeth De Ridder op 12 Januari 2012 12:17. Reageer

Of er nog inhoud moest zijn? Op 20 december 2011 spitten sociale media experten op de E-land studiedag het thema ‘erfgoed en crowdsourcing’ uit. Hoe laat je een publiek online bijdragen aan je erfgoedwerking? 95 deelnemers uit het brede erfgoedveld namen deel aan de eerste studiedag opgezet door E-land, een traject binnen de werking van de erfgoedcel Mechelen.

De lading die de werktitel ‘Moet er nog inhoud zijn’ dekte, was tweeledig opgevat. Zo wilde de studiedag enerzijds erfgoedwerkers inspireren met sociale media –en crowdsourcing tips en praktijkvoorbeelden van experten: hoe verkrijg je online inhoud om in je erfgoedwerking mee aan de slag te gaan? Anderzijds was het de bedoeling om tijdens het verloop van de studiedag voldoende kanttekeningen in te bouwen en stil te staan bij de noodzaak en mogelijke meerwaarde van het crowdsourcing gegeven. Wat bijvoorbeeld met het belang van de inhoud die voortkomt uit een dergelijk project en wat met de rol van de erfgoedexpert hierin?

Van experiment tot expertisedeling: met E-land op weg…
Met een eland als compagnon de route, stelde Sigrid Bosmans, diensthoofd van de Erfgoedcel Mechelen en coördinator van E-land, als eerste spreker het E-land traject voor. Het traject start bij de vaststelling dat er in de praktijk van het Vlaamse Erfgoedland vaak weinig tijd overblijft voor reflectie en debat, en dat dan vaak nog de afstemming tussen theorie en praktijk achterwege blijft. Erfgoedcel Mechelen voelde van daaruit de nood om bepaalde methodieken, processen en theoretische inzichten toe te passen in een concrete, lokale erfgoedpraktijk. De erfgoedcel neemt haar projecten onder de loep en legt er een E-land raster van proces en reflectie over. E-land focust dus enerzijds op het bewust omgaan met gebruikte projectmethodieken om het proces van de aanvang van het project tot de evaluatie te kunnen beschrijven. Een tweede focus ligt op ‘reflectie’ of het ‘wat’. Welke betekenis wordt meegegeven aan de publieksprojecten en hoe gaan we om met ons verleden en welke boodschap wordt hieraan gekoppeld? Ook ‘experiment’ is een sleutelwoord binnen E-land. Het experiment ligt niet alleen in de keuze van de projectthema’s, ook het E-land traject is een experiment op zich. Waarom al dat geëxperimenteer? Het antwoord ligt terug in een ‘e-woord’, namelijk: expertisedeling. E-land wil namelijk haar projectervaringen delen met een bovenlokaal niveau; met Vlaamse erfgoedcollega’s. De E-land projecten die momenteel lopen zijn het socialemediaproject, een project rond jongeren, erfgoed en vrije tijd, het museumtraject en een project rond immaterieel erfgoed.

erfgoedland.be
erfgoedcelmechelen.be
@erfgoedland

Sigrid Bosmans stelde vervolgens het programma van de dag voor. Het programma omvatte in de voormiddag lezingen van Clo Willaerts, Nico Wouters, Jasper Visser en Kristof Michiels. Na de middag kwamen Jan Seurinck, Liesbeth De Ridder en Heidi Peeters aan het woord. Tijdens het slotdebat op het einde van de studiedag, zouden de sprekers stilstaan bij de meerwaarde van crowdsourcing voor een erfgoedwerking.

Social media vs. Cultural Heritage
Clo Willaerts beet de spits af met een inleidende presentatie over de mogelijkheden van sociale media voor de erfgoedsector. En of er mogelijkheden zijn: van het niet te onderschatten belang van Youtube, het succes van Instagram, over de betrouwbaarheid van Flickr, tot de mogelijkheden van co-curatorschap. Wat hebben wij geleerd? Dat wat op het internet niet wordt gedeeld, niet bestaat. Dat filters inbouwen ons de bomen door het digitale bos doet zien. Dat Google cache niet vergeet, maar Twitter spijtig genoeg wel. Het sociale media landschap en haar mogelijkheden: één grote goed nieuws show? Zeker niet, maar met de juiste (filter)tactieken in de hand, biedt het ook erfgoedwerkers een waaier aan mogelijkheden. Tenslotte nog dit: Clo wees ons allen ook op het feit dat het soms goed kan zijn om even niet ‘geconnecteerd’ te zijn en onze sociale, digitale wereld even te laten voor wat ze is.

conversity.be
facebook.com/clo.willaerts
@bnox

Kennismaatschappij of kakofonie?
Nico Wouters, die trouwens mee aan de wieg stond van E-land, plaatste in zijn presentatie enkele kritische kanttekeningen bij het gebruik van sociale media vanuit de erfgoedsector en publieksgeschiedenis. Zijn betoog startte bij de vaststelling dat sociale media platformen onmiskenbare communicatietools zijn om onder andere een breder, dieper en meer divers publieksbereik te genereren. Aan de hand van drie kernpunten wilde hij evenwel stilstaan bij mogelijke gevaren bij de verwachtingen rond sociale media. Een eerste kanttekening situeerde zich rond het gegeven van erfgoedgemeenschappen. Dat sociale media laagdrempelige kanalen zijn om online met erfgoedgemeenschappen in dialoog te gaan, daar bestaat volgens hem geen twijfel over. Wouters vroeg zich echter wel af in hoeverre die online erfgoedgemeenschappen geen doublures zijn van bestaande, offline gemeenschappen. Brengen sociale media nieuwe mensen samen rond erfgoed en in welke mate gebeurt dat op een duurzame manier, aldus Wouters. Vervolgens poneerde hij met betrekking tot het gegeven van crowdsourcing, dat in de offline wereld vernieuwende inzichten en verdieping van kennis via een sterk geïndividualiseerde, trage ontwikkeling verloopt en een transparant proces is. Hij stelde zich de vraag in welke mate processen van kennisontwikkeling via sociale media transparant verlopen en vroeg zich af wat het belang is van kennis die online ontstaat. Wouters stelde zich tenslotte vragen rond duurzaamheid in een context van sociale media en impactmetingen daarvan. Allemaal vragen die zeker zouden kunnen meegenomen worden doorheen de volgende lezingen en het einddebat.

Meer dan een collectie
Nederlanders fascineren voor en betrekken bij de geschiedenis van Nederland. Dat is, of beter: was de hoofddoelstelling van het Nationaal Historisch Museum van Nederland. Een museum dat enkel virtueel bestaan heeft en waarvan de subsidies op 1 januari 2012 stopgezet werden. Jasper Visser was projectmanager nieuwe technologie en media van het museum. Dat betekende dat hij verantwoordelijk was voor de digitale strategie, (online) participatie, community opbouw en nieuwe media activiteiten van het museum. Aan de hand van enkele museumprojecten schetste hij de mogelijkheden en onmogelijkheden van het crowdsourcen van de geschiedenis. Eén van die projecten was ‘de Nationale Automatiek’, waarbij geïnteresseerden letterlijk, kroket-uit-de-muur-gewijs, geschiedenis uit de muur konden trekken. De automatiek bevatte typisch Nederlandse objecten, die bezoekers voor een klein prijsje uit de muur konden trekken en mee naar huis konden nemen. Online kon het publiek vervolgens objecten toevoegen die voor hen typisch Nederlands waren. Het museum zette haar gebruikers ook aan om aan te geven welke herinneringen deze alledaagse objecten bij hen opriepen. Jaspers gouden vuistregels voor het opzetten van participatieve projecten? Voorzie een duidelijk proces, een duidelijke vraag en een duidelijk ontwerp, en: denk daarbij voorbij digitaal!

innl.nl
museumofthefuture.com
@jaspervisser

Duurzaamheid, blijheid!
Op een duurzame manier verder gaan in het betrekken van ons publiek. Dat is waar Kristof Michiels in zijn presentatie voor pleitte. Kristof is docent nieuwe media aan de masteropleiding Communicatie en Multimedia Design in Genk. Bij het M HKA is hij aan de slag als digitaal wegbereider. Daarvoor was hij aan de slag als senior researcher bij het IBBT-SMIT (VUB). Eerst maakte hij een stand van zaken op wat betreft het beschrijven, ontsluiten en contextualiseren van collecties en koppelde deze naar online gebruikersparticipatie: welke traditie bestaat er in het Vlaamse erfgoedveld? Kristof duidde het belang van digitale collecties, maar wees ook op de noodzaak om deze diepgaand uit te werken. Kortom: aan de slag gaan met collecties, en dat op zoveel mogelijk manieren; tonen, delen, betrekken en dat op een duurzame, transparante manier. Michiels merkte in zijn betoog op dat participatieve erfgoedprojecten vaak niet verdergaan dan het aanbrengen van tags om collecties beter doorzoekbaar te maken. Wat meer levert dat dan op? Waarom zouden we niet verder gaan dan taggen en op die manier een stap vooruit zetten in het betrekken van ons publiek?

muhka.be
@admkrm

Denk publiek, niet erfgoed
Jan Seurinck is geen onbekende naam in erfgoedland. We kennen hem als voormalig projectcoördinator publiekswerking bij Onroerend Erfgoed die via sociale media het verhaal van de middeleeuwse Kogge naar het brede publiek bracht. Voor Heemkunde Vlaanderen maakte hij heemkringen wegwijs in het sociale media landschap. Op dit moment is hij aan de slag als creativity evangelist bij Flanders DC. Wie beter geschikt dan Jan om ons te enthousiasmeren met een creativiteitssessie over sociale media en erfgoed? Wij hebben vooral onthouden dat de interessantste verhalen die achter de schermen zijn, je mensen dingen moet tonen die ze anders niet zouden zien, dat de online community die je zoekt eigenlijk al bestaat en dat we moeten lezen, voelen, tasten, proeven en kijken. Moeten er nog tools zijn? Jan wees ons nog op enkele nuttige tools: rss readers, delicious, evernote, the gimp, … .

flandersdc.be
facebook.com/jan.seurinck
@janseurinck

Het koesteren waard
Verantwoordelijke van het socialemediaproject voor E-land, Liesbeth De Ridder, stelde de praktijkgids ‘Moet er nog inhoud zijn’ voor en gaf uitleg over één van de twee crowdsourcing cases binnen het project. In het kader van het E-land traject wilde de erfgoedcel aan de slag met de participatieve mogelijkheden van het sociale web. De erfgoedcel wilde meerbepaald nagaan of de kenmerkende eigenschappen van sociale media, interactie en participatie, konden ingezet worden om doelgroepen te laten bijdragen aan een erfgoedwerking. Met als vraag “welk stukje Mechelen koester jij?” liet de erfgoedcel de Mechelaar en andere geïnteresseerden bijdragen op een Facebookpagina. De verkregen inhoud werd meegenomen in het Erfgoedmobiel project, dat is een tijdelijke tentoonstellingsconstructie in de vitrineruimte van Lamot. De deelnemers konden op de fanpagina niet enkel inhoud aanleveren, maar met de ‘vind-ik-leuk-knop’ ook stemmen welke inzendingen hun voorkeur wegdroegen. Op die manier bepaalde het publiek de inhoud van de expo. De beschrijving van de opstart, het verloop en de evaluatie van deze en een andere case, nam de erfgoedcel mee in de praktijkgids ‘Moet er nog inhoud zijn?’ De erfgoedcel wil met deze praktijkgids erfgoedwerkers inspiratie en handvaten bieden bij het opstarten van eigen participatieve sociale media projecten.

erfgoedland.be/sociale-media
@liesderid

Om de praktijkgids uit te testen en te laten evalueren, is de erfgoedcel een samenwerking aangegaan met het Instituut voor Culturele Studies van de Katholieke Universiteit Leuven. Studenten van de masteropleiding kunnen tijdens hun stage bij erfgoedinstellingen –of organisaties de praktijkgids gebruiken. Heidi Peeters, doctor-assistent, gaf toelichting bij de opleiding en de stagewerking.

culturelestudies.be
Stageverantwoordelijke: Caroline Stockman

Tijdens het slotdebat kwamen Clo Willaerts, Nico Wouters, Jasper Visser, Kristof Michiels en Jan Seurinck samen om in debat te gaan over de meerwaarde van crowdsourcing voor een erfgoedwerking: wat zijn de mogelijkheden en kansen, waar liggen mogelijke valkuilen of nadelen en wat met het belang van de uitkomst? Het verslag van het debat, zoals opgemaakt door Patrick De Rynck kan u hier nalezen.